Klank en autisme

Prachtige klankervaringen met een man met autisme

Een artikel over de heilzame effecten van klankschalen bij mensen met autisme. Klankmassage en klankreizen geven ontspanning en verminderen overprikkeling.

Door Birgit Sundermeier
In juni 2008 kwam Michael voor de eerste keer met zijn ouders bij mij in mijn klankruimte. Hij heeft een hersenbeschadiging, autisme en is 35 jaar oud.
Terwijl ik zijn moeder mijn werk met de klankinstrumenten uitlegde, sloeg ik zacht de bekkenschaal aan. Michael reageerde met een kort oogcontact en ik ging door. Hij werd duidelijk rustiger en ik wisselde van klankinstrument. De sjamanentrommel gaf hem grote vreugde, hij klapte in zijn handen en lachte. Ik liet hem meerdere klankschalen en de gong horen om uit te vinden hoe hij op de verschillende instrumenten zou reageren.
Na deze eerste verkenning besprak ik met Michaels moeder de verdere gang van zaken en maakte haar duidelijk, dat er in mijn klankruimte niets gebeurt waar haar zoon afwijzend op zou reageren. Mijn jongste dochter zegt altijd: “Ik bepaal het!” Precies daarom gaat het. De cliënt bepaalt het ritme en het tempo; in dit geval dus Michael.
Bij de volgende sessie kwam Michael met een van zijn verzorgers. Deze keer begon ik met de gong en Michael’s aanvankelijke onrust veranderde in een toenemend zichtbare rust. Bij het aanslaan van de grote hartschaal wou hij opstaan. Ze beviel hem klaarblijkelijk niet. Dat veranderde echter meteen, toen ik de schaal omwisselde met de kleine hartschaal. Zo kreeg ik langzaam zicht op welke tonen hem aanspraken en welke in eerste instantie niet. De trommel gaf hem weer plezier en hij stampte erbij met zijn voeten. Ook deze zitting, die nu in een frequentie van 14 dagen zou plaatsvinden, verliep na aanvankelijke onrust heel ontspannen.

Ontspanning door klank
Ik begon en eindigde deze sessie met de feng-gong om Michael een kader te geven. Wat ondertussen veranderde was, dat de ontspannen toestand iedere sessie sneller optrad. Ik begon toen de Peter Hess Bengali-klankschalen erbij te betrekken. Het duurde maar een paar minuten en Michael sloot zijn ogen, zijn hoofd zakte langzaam op zijn borst en zijn verzorger zei stomverbaasd dat hij Michael tot nu toe zelden in deze toestand had gezien. Michael bereikte deze toestand van volledige bewegingloosheid alleen in zijn slaap.
Omdat Michael bijna de hele dag in beweging is, wat voor hem een enorme inspanning betekent, sloeg ik weer de Bengali-klankschalen aan om hem nog enkele minuten rust te geven. Aansluitend haalde ik hem met de cymbaal weer terug uit de ontspanning. Hij was meteen present, had rode wangen en zag er heel wakker en rustig uit. Michael’s ouders en de verzorger uitten de wens deze klanksessies voortaan wekelijks te laten plaatsvinden, iets dat mij zeer verheugde; Michael’s vooruitgang was namelijk duidelijk te zien.
Iedere volgende sessie verliep ongeveer hetzelfde en toch heel anders. Michael’s verzorgers viel op, dat Michael, geïnspireerd door de verschillende klanken zelf ook andere nieuwe tonen verbaal uitte.
Toen was ik door deze vooruitgang aangemoedigd en heel nieuwsgierig in hoeverre Michael aanraking zou toelaten. Ik koos de universele schaal, warmde hem op en begon hem langzaam langs Michael’s onderbeen omhoog en omlaag te bewegen. Ik gaf hem genoeg tijd om te wennen aan deze nieuwe vorm van klankaanraking, om daarna verder te gaan in het gebied van schouders en rug. Michael zag er na aanvankelijke scepsis zeer ontspannen uit en kon weer met gesloten ogen genieten. Zo kwam hij tot zijn eerst “kleine” klankmassage.
Ondertussen zijn Michael’s ouders, verzorgers en ik er zeker van dat hij ook een keer op de massagebank zal gaan liggen. Niet vandaag en ook niet morgen, maar misschien overmorgen.

Salutogenese door klank
Een jaar is voorbijgegaan en Michael ligt sedert een paar weken volledig ontspannen op de ligbank. Omdat hij bij voorkeur op zijn zij ligt, heb ik verschillende schalen om hem heen opgesteld, wat hij ook meestal goed vindt. Ik begin inmiddels met de klok, waarvan de klank hem tamelijk snel ontspant en sla de schalen altijd in hetzelfde ritme aan. Michael sluit zeer snel zijn ogen en is daarbij toch opmerkzaam en present. Af en toe komt de “ schelm” in hem naar boven: hij begint te grinniken en ordent de klankschalen op zijn eigen manier, dat betekent dat hij de door mij voorgenomen opstelling kortweg verandert.
Enkele dagen geleden ontving ik een korte beschrijving van de actuele ontwikkeling van Michael door zijn verzorgers, die ik graag kort weer wil geven:
. Michael kan zich makkelijker en sneller ontspannen.
. Stresssituaties kan hij ondertussen beter aan.
. Hij kan gemakkelijker geduld opbrengen en zijn rust bewaren.
. Het sterke zweten van zijn handpalmen en buikgebied wordt minder.
. Hij kan zich makkelijker aanpassen aan een ongewone omgeving.
. In situaties die hem desondanks opwinden, is hij duidelijk sneller tot rust te brengen en hij vindt vlugger zijn normale opgewekte basishouding terug.
Naast het klankaanbod krijgt Michael ook nog heilgymnastiek, shiatsu en logopedie. Dit alles toont aan dat we op de juiste weg zijn en ik verheug mij op het komende jaar.
En tenslotte wil ik nog graag mijn dank uitspreken voor twee hele grote geschenken die ik heb ontvangen.
. Het eerste geschenk is de wonderbaarlijke klank die ik een paar jaar geleden tegenkwam en die ik nu doorgeven mag.
.Het tweede geschenk is Michael, een prachtig klankvol mens, die ik met veel vreugde en enthousiasme een stukje mag begeleiden.

Birgit Sundermeier is opgeleid in de Peter Hess klankmassage en heeft in 2011 de vervolgopleiding tot Peter Hess klankpedagoge afgesloten.